مرتضى راوندى
307
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
هنديان است ترجيح مىدادند . اين كلاهها را اعم از نمدى يا پارچهاى ، پس از آنكه كاملا نشاسته و آهار زدند ، به دور قالبى كه جنس آن حصيرى يا از الياف برنج بود ، مىبستند . علاوه - بر اين ، شكل و رنگ اين كلاهها برحسب زمان تغيير مىكرد . كلاههاى هشترخانى كه اصلا از آسياى مركزى آمده بود ، مورد توجه و علاقهء مردم بود و نظاميان و خوشپوشان آن دوران ، از اين كلاهها به سر خود مىگذاشتند . ديگر از بازارهاى مهم ، بازار فرشفروشها بود . هزاران تاجر فرشفروش ، همه روزه دهها هزار قالى را براى عرضه به مشتريان ، بازوبسته مىكردند و گاه براى آنكه درجهء استحكام فرشها را به ثبوت برسانند ، آنها را در بازار زير پاى عابرين و چهارپايان مىگستردند . مغازهء صابونفروشها و عطرفروشها ، نزديك هم بود و بوى عطر تمام محله را فراگرفته بود . در نزديكى اين بازار ، بازار رنگرزها بود ، و كارگران اين بازار پارچههايى را كه به رنگهاى مختلف آراسته شده بود روى طنابى آويخته بودند . بايد دانست كه از پايان قرن 12 به بعد ، رنگهاى ثابت و زيبايى نظير رنگ نيلى ، رناس ، زعفرانى ، شنگرفى و ارغوانى كه باعث شهرت و اهميت پارچههاى دورهء ساسانيان شده بود ، بتدريج جاى خود را به رنگهاى مصنوعى ارزانقيمت داد كه از جهت زيبايى و ظرافت و درخشندگى با رنگهاى طبيعى سابق قابل قياس نبود ، و رنگرزها روى پارچههايى كه براى رنگرزى به آنان تسليم مىشد ، نمره مىگذاشتند و علامتگذارى مىكردند تا با پارچههاى ديگر اشتباه نشود . علاوه بر اين ، در تمام شهرها بازار مخصوصى براى فروش اقسام شيرينى بود كه اشخاص شكمپرست به آنجا روى مىآوردند . در اين مغازه ، جعبههايى از انواع حلوا ، گز و شيرينى بادام سوخته و غيره بود . اين شيرينى مخلوطى بود ، از عسل بسيار مرغوب سفيد طبيعى ، با مخلوطى از پسته و بادام كوبيده . در قطعات و قالبهاى حلوا مخلوطى از فندق و گردو و دانههاى خشخاش مىزدند . علاوه بر اين ، نان حلوايى بسيار ارزانى بود كه بسبب ارزانى قيمت مورد علاقهء عمومى بود . انواع و اقسام شيرينى از قبيل نانشيرينيهاى كوچك عسلى ، كلوچه ، آرد برنج ، مسقطى ، شيرينى لوزى شكلى كه از خمير بادام و خطمى درست شده بود ( راحة الحلقوم ) جوزقند ، باقلوا و شيرينى مخلوطى كه در سينيهاى مسى درست مىكردند و آن را به رنگهاى مختلف درمىآوردند و به آن مواد گوناگونى نظير زنجبيل و حبههاى انار ، به ، و رازيانه مى - افزودند ، تهيه مىكردند . يكى ديگر از شيرينيهاى معمولى آن دوره كاسه نبات بود . يكى از سنتهاى خوب اجتماعى آن دوران اين بود كه براى تازه عروس و داماد در روز عروسى ، انواع و اقسام شيرينى مىفرستادند و در پيشاپيش شيرينيها ، يك بوته گل سرخ كه تمام آن از قندونبات بود قرار مىدادند . در پايين ، چگونگى ساختن اين شيرينى را توضيح مىدهيم . ديگ را از شيرهء نيشكر پر مىكردند و سپس آن را با درى كه از داخل داراى رشتههاى پنبهاى كمابيش درشت بود و در اين شيره فرو مىرفت مىپوشانيدند . پس از آن ، با آتش ملايمى مدت يك شب آن را مىپختند و بعد مىگذاشتند تا سرد شود و از قالب بيرون مىآوردند . بدين ترتيب كاسه نباتى گرد به بزرگى ديگى كه به كار رفته بود به دست مىآمد كه از آن شاخههايى پر از آويزهاى بلورى به درشتيهاى مختلف خارج مىشد . آنگاه ، آن بلورها را به رنگ صورتى و سبز درمىآوردند تا جامى از گل بسيار خوشنما حاصل آيد .